వ్యాసాలు, Uncategorized

హృదయానికి తలుపులు తెరిచే మార్మికత… రూమీ కవిత


maulana-rumi
వాన కురుస్తుంటే తడవకుండా ఓ మూలన నక్కి కూర్చుని చూస్తూ ఉండడం ఒక పద్ధతి. చేతులు రెండూ ఆకాశానికి తెరిచి పెట్టి నిలువునా తడిసిపోవడం ఇంకొక పద్ధతి. ఎవరి స్పర్శా అంటని చినుకులు నేరుగా ఆకాశ వీధుల్లోంచి వచ్చి నిన్నుమాత్రమే స్పృశిస్తుంటే, నీ శరీరంలోని ప్రతి కణంలో కలకలం రేపి అలరిస్తుంటే అప్పుడు తెలిసిపోతుంది తడిసిపోవడంలోని ఆనందం ఏమిటో…
ఈ వాన ఎప్పుడు ఆగిపోతుందో అన్న ప్రశ్న కాకుండా ఈ వాన ఆగిపోతుందేమో అన్న దిగులు పెరుగుతూంటుంది చూడూ… అప్పుడు మొదలవుతుంది అసలు దాహం.
కురవనీ వర్షం… ఈ పగలూ రాత్రీ
కలలలో కలతలో నిండా తడిసిపోయాక
రానీ… పొద్దుటి సూర్యుడు
వచ్చి ఈ తడిసి ముద్దయిన దేహంలోంచి ఒక్కో చినుకును
ఒక్కటొక్కటిగా తీసుకుపోనీ
సూర్యుడికి కూడా ఇవ్వగలిగిందొకటి కలిగి ఉండడం
ఎంత గొప్ప విషయం!
ఇది రూమీ కవిత్వంలో మునిగి తేలుతూ నన్ను నేను అనునయించుకుంటూ చెప్పుకున్న కవిత్వం.
రూమీని చదువుతూ ఉండడం ఆకుపచ్చ మైదానాల మీద వెండి తీగల్లా కురుస్తున్న వర్షంలో వర్షమై తడిసిపోవడం. కరిగిన దేహంలో మిగిలిన ఆత్మతో ఆ వాన తీగల్ని మీటుకుంటూ ఆ సంగీతంలో డెర్విష్ నృత్యకారుడిలా గిరగిరా గుండ్రంగా తిరుగుతూ కళ్ళు తిరిగి పడిపోవడం. పొద్దుటి ఎండలో వెచ్చగా అక్షరాలుగా ఆవిరైపోవడం.
Listen, O drop, give yourself up without regret,
And in exchange gain the ocean.
Listen, O drop, bestow upon yourself this honour,
and in the arms of the Sea be secure.
Who indeed should be so fortunate?
An Ocean wooing a drop!
In God’s name, in God’s name, sell and buy at once!
Give a drop, and take this Sea full of pearls.
అంటాడు మౌలానా జలాలుద్దీన్ రూమీ. ఓ చినుకా నిన్ను నీవు సముద్రానికి సమర్పించుకో. సముద్ర లాలనలో మురిసిపోవడం కన్నా అదృష్టం ఏముంది? ఒక్క చినుకును ఇచ్చి ముత్యాలతో నిండిన ఈ సముద్రాన్ని తీసుకో.
సముద్రాన్ని తీసుకోగల శక్తి నీకుందా?
ఏడు స్వర్గాలను స్వప్నంలో చూశానని, మార్మికుడు పరిపూర్ణంగా మార్మికతలో కలిసిపోవడమే ఏకత్వం (సాలోకం నుంచి సాయుజ్యం దాకా) అని చెప్పిన తొమ్మిదో శతాబ్దపు ఇరానీ సూఫీ అబూ యాజిద్ అల్-బేస్తామీనే… సముద్రంలోంచి చెంబెడు నీళ్ళు తీసుకుని వెళ్ళిపోయినవాడే కదా అని పెదవి విరుస్తూ షమ్స్‌కు చెప్పాడు కదా రూమీ. అలాంటివాడు రూమీ సముద్రంలో కలిసి సంద్రమై వేలాది ముత్యాల హారాల్ని నీటిదారాలతోనే అల్లి ఈ లోకానికి పంచాడు.
రూమీ రాసిన రుబాయతులు, గజళ్ళ సంకలనం పేరు ‘దివాన్-ఎ-షమ్స్-ఎ-తబ్రిజి’ – The works of Shams of Tabriz. షామ్స్ కోసం వెతికి వెతికీ అసలు నేనెందుకు వెతకాలి, నేనే షామ్స్… అతని సారమే నాలో పలుకుతోంది అంటూ రాసిన అపార కవిత్వాన్ని షమ్స్ పేరుతోనే ప్రకటించాడు రూమీ. జీవన ప్రస్థానంలో చివరి రోజుల్లో ఆయన రాసిన గ్రంథం “మస్నవీ”. ఇది ఆరు సంపుటాలకు విస్తరించిన 26 వేల ఆధ్యాత్మిక ద్విపదల ప్రవాహం. ఇది కాకుండా ‘ఫిహి మా ఫిహి’ (In It What’s in it) అనే అంతరంతర్ద్వారాలను తెరిచే మరో గ్రంథం. రూమీ చేసిన 71 ప్రసంగాలను ఆయన శిష్యులు ఏర్చి కూర్చిన సంపద ఇది. ఇంకా ఏడు సభల్లో ఆయన చేసిన ప్రసంగాలతో Seven Sessions; ఆయన తన కుటుంబ సభ్యులకు, మిత్రులకు, శిష్యులకు, పాలకులకు రాసిన లేఖలతో “మకాతిబ్” పుస్తకాలు వెలువడ్డాయి. వీటిలో “మస్నవీ” ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది. దీన్ని పర్షియా భాషలో రాసిన ఖొరాన్ అని కీర్తిస్తారు.
ఏడెనిమిదేళ్ళ వయసులో ఆఫ్గానిస్తాన్‌ నుంచి టర్కీకి వలస వచ్చి కోన్యా పట్టణంలో స్థిరపడిన రూమీ జీవితాన్ని 37 ఏళ్ళ వయసులో షమ్స్ పరిచయం పూర్తిగా మలుపు తిప్పింది. షమ్స్ తన జీవితంలోంచి అదృశ్యం కావడం రూమీని ఒక తీవ్రాన్వేషిగా, మార్మికుడిగా మార్చేసింది. ఆ సందర్భంలో రూమీయే చెప్పుకున్నాడు, “నేను ప్రార్థనలు రాసేవాడిని ఇప్పుడు కవిత్వం రాస్తున్నాను. పాటలు రాస్తున్నాను. గానం చేస్తూ నాట్యం చేస్తున్నాను” అని.
కవిత్వ, సంగీత, నృత్యాలను ఆధ్యాత్మిక సాధనలో మేళవించిన రూమీ తన చుట్టూ తాను గిర గిరా తిరుగుతూ ధ్యానముద్రలోకి వెళ్ళిపోయేవాడట. ఆ స్థితిలోంచే తన పద్యాలకు బాణీలు కట్టేవాడు. ఆ స్థితిలోంచే కవిత్వం పలుకుతుంటే శిష్యులు గ్రంథస్థం చేసేవారు. ఆ నృత్య రీతి ఇప్పటికీ డెర్విష్ (సూఫీల తెగ) ధ్యాననృత్య సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.
రూమీ కవిత్వాన్ని మొదట్లో R.A. Ncholoson, A.J. Arberry, Annemare Schimmel, William Chittick, Franklin Louis వంటి పాశ్చాత్య సాహిత్య పరిశోధకులు ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. వీరు స్వయంగా పారసీ భాషను నేర్చుకుని రూమీని ఇంగ్లీషులోకి తర్జుమా చేశారు. నాదర్ ఖలీలీ, మరియం మఫీ వంటి కొందరు పర్షియన్లు ఇంగ్లీషు నేర్చుకుని రూమీని మాతృభాష నుంచి ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. ఈ రెండు వర్గాల వారు కాకుండా రూమీ ఇంగ్లీషు అనువాదాలనే చదివి వాటిని తమదైన శైలిలో అందించే ప్రయత్నం చేశారు మరికొందరు. ఈ కోవకు చెందినవాడే Coleman Barks. ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో మొదలైన ఈ కృషితో రూమీ పేరు అటు అమెరికా, యూరప్‌లతో పాటు దక్షిణాసియాలో మార్మోగిపోవడం మొదలైంది. భారతదేశంలోనే కాకుండా తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా ఈ కాలంలోనే రూమీ సాహిత్యానికి ఆకర్షణ పెరిగింది.
The Essential Rumi, The Soul of Rumi, Rumi: The book of Love వంటి పుస్తకాలతో రూమీని అమెరికాలో పాపులర్ చేసినవాడు Coleman Barks. గానయోగ్యంగా ఛందోబద్ధంగా ఉన్న రూమీ విక్టోరియన్ అనువాదాలను Barks అమెరికన్ వచన సాహిత్యంగా అనువదించి రూమీని సామాన్యులకు చేరువ చేశాడు.
అయితే, రూమీ కవిత్వ అనువాదాలు ఎంతవరకు రూమీని అచ్చంగా ఆవిష్కరించగలిగాయన్న ప్రశ్నఇప్పటికీ వినిపిస్తూనే ఉంది. ఏదైనా గొప్ప సాహిత్యాన్ని కవి సొంత భాషలో చదువుకోగలగడమే పాఠకుడికి వరం. అప్పుడే ఆ కవిత్వంలోని సున్నితత్వం, సునిశితత్వం నేరుగా హృదయాన్ని తాకుతుంది. ఇంగ్లీషు నుంచి కాకుండా రూమీని పారసీలో చదివి ఇంగ్లీషులోకి అనువదించిన ఇండో-బ్రిటిష్ రచయిత ఫారూఖ్ ధోండీ పుస్తకం Rumi: A New Translations ఆ మధ్య వెలువడింది. అయితే, ధోండీ తాను ఛందస్సును నిక్కచ్చిగా పాటించానని చెప్పుకున్నాడు. కవిత్వానువాదాలలో ఛందస్సు ప్రతిబంధకమే తప్ప బలం అయ్యే అవకాశాలు ఉండవు. మీటర్‌కు కట్టుబడి ఉంటే ఇస్మాయిల్, నాసరరెడ్డి వంటి వారు అంత గొప్ప హైకూలను రాయగలిగేవారే కాదు. కాబట్టి, కవిత్వానువాదంలో spirit ముఖ్యం.
జీవితంలో చాలా భాగాన్ని రూమీకే అంకితం చేసిన ఆంగ్ల సాహిత్య విద్యావేత్త Coleman Barks ఆ మార్మికుడి హృదయాన్ని వచన కవిత్వంగా అందించడం చాలా మందికి నచ్చింది. అయితే, రూమీ కవిత్వాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తేవాలన్న ఆరాటంతో అందులోని ఇస్లాంను తుడిచే ప్రయత్నం చేశారనే ఆరోపణలూ ఆయన మీద ఉన్నాయి. “అలా ప్రయత్నపూర్వకంగా ఏమీ చేయలేదు. రూమీ అవ్యక్త భావాల అనుభూతిని పాఠకుడికి అందించడానికి కొంత స్వేచ్ఛ తీసుకున్న మాట నిజం” అని అమెరికాలోని సాహిత్య జర్నల్ The Newyorker కు చెప్పారు Barks. ఏమైనా, ఈ తరం యువత కూడా రూమీని యూట్యూబ్ వీడియోలలో, బ్లాగుల్లో, ఫేస్ బుక్, ట్విటర్లలో స్మరిస్తుండడం వెనుక Barks కృషి ఉందనడానికి సందేహం లేదు. 1971 నుంచి రూమీ అధ్యయనంలో మునిగిన Barks రాసిన డజనుకు పైగా రూమీ పుస్తకాలు మిలియన్లలో అమ్ముడయ్యాయి.
ఎనిమిది వందల ఏళ్ళ తరువాత కూడా రూమీ కవిత్వం సరిహద్దులు దాటుకుని ప్రజల అభిమానం ఎలా చూరగొంటోంది? ప్రపంచవ్యాప్తంగా కవులు, రచయితలే కాదు ఎంతోమంది సామాన్య పాఠకులు కూడా రూమీ మోహంలో పడడానికి కారణం ఏమిటి? అసలు ఆ కవిత్వంలో ఏముంది?
దీనికి Barks చెప్పిన అతి క్లుప్తమైన, సునిశితమైన సమాధానం: “హృదయాన్ని తెరిచే మార్మికతే రూమీ కవిత్వం.”
రూమీ కవిత్వం 13వ శతాబ్దపు కళారూపంగా మ్యూజియంలో పడి ఉండిపోకూడదు, ఆయన అక్షరాలు మనుషులకు అన్నపానీయాల్లాంటివి, అవి అందరికీ చెందాలి అంటాడు Barks.
ప్రగాఢమైన భక్తి పారవశ్యానికి మార్గంలా కనిపించే సూఫీ తత్వం అంతిమ లక్ష్యం ప్రేమ. అన్నింటిలోనూ ప్రేమను చూడడం, ఆ ప్రేమలోనే దైవత్వాన్ని దర్శించడం ఎలాగో సూఫీ కవిత్వం చెబుతుంది. మరీ ముఖ్యంగా, చట్రంలో ఒదిగిన సిద్ధాంతాలను ప్రశ్నిస్తూ, స్వేచ్ఛను గానం చేయడం సూఫీ కవిత్వంలో సమున్నత స్థితి.
శ్వాస ఒక్కటే (Only Breath)
నేను క్రైస్తవుడిని కాదు. యూదు లేదా ముస్లింనూ కాదు.
హిందువునీ కాదు, బౌద్దుడిని కాదు, సూఫీనీ కాదు జెన్‌నీ కాదు, అసలు నాకే మతమూ లేదు
ఏ సంస్కృతీ సాంప్రదాయిక చట్రమూ నా చుట్టూ లేదు
నేల నుంచో నీళ్ళ నుంచో రాలేదు
సహజంగానో అసహజంగానో ఊడి పడలేదు,
ఏ మూలకాలతోనూ రూపం తీసుకోలేదు… అసలు ‘నేను’ లేను
ఈ ప్రపంచంలోనో రేపటి ప్రపంచంలోనో నా మనుగడ లేదు
ఆదాము, ఈవ్‌ల నుంచి రాలేదు, నాకే మూల కథ లేదు.
నేనున్న చోటు.. చోటు కాదు, నా ఆచూకీకి అనవాలు లేదు
దేహమూ లేదు, ఆత్మా లేదు
నేనంతా నా ప్రేమికుడే, నేను రెండు ప్రపంచాలనీ
ఒకటిగా చూశాను, అదే నాకు కావల్సింది, తెలుసుకోవల్సింది,,
మొదట్లో, ఆఖరున, బయటా, లోపలా ఉన్నది
ఒకటే శ్వాస… మనిషి శ్వాసిస్తున్న శ్వాస.
స్థూలంగా, సూక్ష్మంగా ఇదీ రూమీ కవిత్వం. ఇదీ సూఫీ తత్వం. కృత్రిమంగా అద్దుకున్న రంగులన్నీ కడిగేసుకుంటే మిగిలేది శ్వాస ఒక్కటే. మనుషులందరిలోనూ ఉండే శ్వాస ఒక్కటే. ఈ గాలిలోనే మనమంతా ఉన్నాం. ఉన్నదొకటే లోకం అంటున్నాడు రూమీ.
ఏమీ తెలియనితనంలోని ఖాళీ శిథిలాల మధ్య నిలబడితే ఎలా ఉంటుందో తెలుసుకోవడానికి రూమీ కవిత్వం సాయం చేస్తుంది. ఏమాత్రం తెలియని మనిషిని, ఎప్పుడూ కలుసుకోని మనిషిని, అయినప్పటికీ బాగా లోతుగా తెలిసినట్లుండే మనిషిని ప్రేమించడం ఎలా ఉంటుందో అనుభవంలోకి తెస్తుంది. గుండె పగిలి, నిర్నిమిత్తంగా, అకారణంగా అలవికాని దాహంతో అనంత సీమల్లో తిరుగాడే మానసిక స్థితిలోకీ తీసుకు వెళతాయి రూమీ కవితలు.
గుండె తెరుచుకునేంతవరకూ దానిని పగలగొడుతూనే ఉండు అంటాడు రూమీ. మరీ ముఖ్యంగా, ఒంటరి వాద్యం చేసే గాయంతో పడే ప్రేమికుడి వేదనే అదంతా అంటాడు. దేనికోసమో పడే ఆరాటం… ఖాళీతనానికి మనమిచ్చే రూపం అంటాడు.
*
ఢంకా మోత గాలిలో పెరుగుతోంది
అది నా గుండె చప్పుడు.
ఆ చప్పుడులోని స్వరం చెబుతోంది,
‘నాకు తెలుసు నీవు అలసిపోయావు,
కానీ, రా… ఇదొక్కటే దారి’
*
సముద్ర ఔదార్యాన్ని చూస్తే నీకు అసూయగా ఉందా?
ఈ ఆనందాన్ని ఎవరికైనా ఇవ్వడానికి
నీవెందుకు నిరాకరిస్తావ్?
పవిత్ర జలాలను చేపలు కప్పులో దాచుకోవాలనుకోవు!
ఆ అనంత స్వేచ్ఛా జలాల్లో అని హాయిగా ఈదులాడతాయి.
*
మంటలను మరింత మండించేందుకు ప్రయత్నించకు
గాయాన్ని ఎప్పుడూ రక్తంతో కడుక్కోకు!
*
నువ్వెంత వేగంగా పరుగెత్తినా
నీ నీడ నీవెంటే ఉంటుంది
ఒక్కోసారి అది నీకన్నా ముందుంటుంది!
నిండు సూర్యుడు నీ నెత్తి మీద నిట్టనిలువుగా ఉన్నప్పుడే
నీ నీడ కుంచించుకుపోతుంది.
*
కథలా సాగే కవితలు, ప్రవచనాల్లా సాగే పంక్తులు, జీవనసారాన్ని ఒక వెలుతురు మొగ్గలా చేత్తో పట్టి చూపించే చిన్న చిన్న పద సముచ్ఛయాలు. ఇది కేవలం చదవడం కాదు. రూమీతో కలసి ప్రయాణించడం. రూమీ కూడా నీకేదో ఇస్తున్నానని ఎన్నడూ చెప్పడు. తలుపులు తెరుస్తున్నా… నీలోకే అంటాడు. అప్పుడు నీవు కొవ్వొత్తిలా వెలిగిపోతుంటావు.
A Just-Finishing Candle
పూర్తిగా జ్వలించడానికే కొవ్వొత్తిని తయారు చేస్తారు
అలా అది అంతరించిపోతున్నప్పుడు
దానికి నీడ ఉండదు.
అది మరేమీ కాదు…
దేహం గురించి వివరిస్తున్న వెలుగు నాలిక
ఇటు చూడు
చివరకంటా కాలి కరిగిపోయిన ఈ కొవ్వొత్తి ఎలా ఉందో…
మంచీ చెడుల సంఘర్షణ నుంచి
వాటి నుంచి ఆపాదించుకున్న
గౌరవాలూ, అవమానాల నుంచి
ఎట్టకేలకు బయటపడిన మనిషిలా-
*
‘హంసలదీవి’ వంటి సూఫీ తరహా సున్నితమైన కవిత్వాన్ని రాసిన ప్రముఖ కవి దీవి సుబ్బారావు గారు, సూఫీ కవిత్వం పేరుతో 2004లో రూమీ కవితల తెలుగు అనువాదాలను ఒక పుస్తకంగా తెచ్చారు. ఆయన ద్వారానే నాకు రూమీ కవిత్వంతో పరిచయం మొదలైంది. అలా నాలోకి నాకు తలుపులు తెరిచినందుకు సుబ్బారావు గారిని నేను ఎప్పటికీ మరిచిపోను. ఆయన అనువదించిన రూమీ కవితల్లో ఇది ఒకటి:
కళ్ళ నీరు
దిగుడు బావి నుండి ఏతంతో నీళ్ళను పైకి తోడినట్లు
ఏడుపుతో నీ కళ్ళను నీటితో ఉబికిపోనీ.
నీ హృదయపు మాగాణి పొలంలో
పచ్చటి చివురులు మొలకెత్తనీ.
కన్నీరు కావలిస్తే
కన్నీరు కార్చేవాళ్ళతో దయగా వుండు.
దయ కావలిస్తే
నిస్సహాయులపట్ల దయచూపు.
*
‘నిర్వికల్ప సంగీతం’ వినిపిస్తూ, ‘నీటి రంగుల చిత్రాల’ను దర్శనం చేయిస్తున్న ప్రముఖ కవి వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు గారు కూడా కొన్ని రూమీ కవితలను అనువదించారు. ఆయన బ్లాగు ‘నా కుటీరం’లో వాటిని చదువుకోవచ్చు. ఆయన రాసిన ఓ రూమీ గజల్‌లో కొంత భాగం:
ఈ ప్రపంచానికి సహనం లేదు, స్థిరత్వంలేదు, నేనింకా ఎంతకాలం ఈ పంకంలో పడి పొర్లాలి? నా ప్రేమికుడికి నా ప్రేమ కూడా అక్కర్లేదు.
అతడే నా దుకాణమూ, నా బజారూ అయ్యాక నాకు మరో అంగడి తెరవాల్సిన పనేముంది? నేను నా ఆత్మకే సుల్తానుని, ఈ ప్రపంచాన్నింకా సేవకుడిలా ఎందుకు సేవించాలి?
ఈ అంగడి మూసేస్తాను. అతడి ప్రేమనే నా భాండాగారం. రత్నాల గని దొరికిందినాకు, ఇంకా అంగడి నడుపుకుంటూ కూర్చోడమెందుకు?
నా నెత్తిన గాయమేదీ లేదు. తలకి కట్టు కట్టుకుని తిరగడమెందుకు? నేనీ ప్రపంచానికే వైద్యుణ్ణి. నేనింకా రోగగ్రస్తుడిలాగా కనిపించడం అవసరమా?
హృదయోద్యానవనంలో కోయిలని నేను, గుడ్లగూబలాగా బతకడం తప్పు. అతడి తోటలో గులాబి మొక్కను. ఒక ముల్లులాగా బతకడం కన్నా అపరాధముంటుందా?
*
మతాలకు, సంస్కృతికి మధ్య ప్రేమ వంతెనగా కవిత్వాన్ని నిర్మించిన రూమీ, ‘మనం మరణించిన తరువాత మన సమాధులను భూమి లోపల కాక మనుషుల గుండెలలో చూసుకోవాలి” అని అంటాడు. అలాగే నిలిచాడు. స్థలకాలాలకు అతీతంగా, ప్రయోజనం అనే పలుపుతాళ్ళ బంధనాలకు అతీతంగా ఆయన కవిత్వం జీవనదిలా ప్రవహిస్తోంది.
‘I know you’re tired,
but come. This is the way!’
***

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s